ارتش های ملی و نظام وظیفه از جمله نهادهایی هستند که به دنبال ایجاد دولت ملت شکل گرفتند. زیرا دعوی سلطه انحصاری دولت بر قوه قهریه و انحصار کاربرد مشروع زور در چارچوب یک قلمرو مشخص مستلزم تشکیل نهادهای نظامی مدرن یعنی ارتش ملی و نظام وظیفه بود. این پیوند از طریق بنیانهای حقوقی نظری این دولت؛ حاکمیت ملی و ناسیونالیسم برقرار شد. در این چارچوب ملت به حوزه تامین منابع انسانی پیرامونی سازمان های نظامی دولت تبدیل و با برقراری نظام وظیفه عمومی ارتش های ملی تشکیل شدند. این ارتش ها به نوبه خود به تحکیم و تثبیت دولت مدرن کمک کردند.

در اواخر دوره قاجار به علت ناکامی انقلاب مشروطه و شکل گیری بحران ناامنی، دغدغه تشکیل ارتش ملی به یکی از خواسته های اصلی جامعه ی ایرانی تبدیل شد. در این زمان گروهی از سیاستمداران ایرانی مقیم آلمان با انتشار روزنامه هایی ضمن پرداختن به بحران های مختلف جامعه ایران، این خواسته ملی را مطرح و بر تحقق آن تاکید می کردند. مقاله حاضر در صدد است تا با روشی توصیفی تحلیلی اندیشه تشکیل ارتش ملی را از نگاه روزنامه کاوه که سید حسن تقی زاده و همکارانش در برلین منتشر می کرد، مورد بررسی و مداقه قرار دهد. لذا سوال اصلی این است که روزنامه کاوه چه رویکردی نسبت به شکل گیری ارتش ملی داشته است؟ به نظر می رسد که گردانندگان کاوه تشکیل ارتش ملی را ضامن برقراری آرامش داخلی و مقابله با سلطه خارجی می دانستند. در این پژوهش تلاش می کنیم تا راهکارهای شکل گیری ارتش ملی و کارکردهای آن را از نگاه روزنامه کاوه بررسی کنیم. نتایج این بررسی نشان می دهد که نگارندگان روزنامه کاوه، استفاده از تجربه و تکنولوژی اروپاییان و پاک سازی ارتش ایران از نفوذ بیگانگان را به عنوان راهکارهایی برای تشکیل ارتش ملی ارائه کردند و سپس ایجاد ثبات و آرامش داخلی و مقابله با نفوذ و تجاوز خارجی را به عنوان کارکردهای ارتش ملی عنوان کردند.

یکی از مهم ترین چالشهای حکومت فتحعلیشاه، مسئله جانشینی و اعتراضات فرزندان او به ویژه محمدعلی میرزا نسبت به انتخاب عباس میرزا به ولیعهدی بود. محمدعلی میرزا فرزند ارشد فتحعلی شاه ولیعهدی عباس میرزا را قبول نداشت و در طول حیات خود همواره با برادر خود در رقابت بود. در همین راستا یکی از اقدامات مهم وی منظم کردن ارتش تحت فرمان خود و مدرن کردن آن به سبک ارتش های اروپایی بود. این مقاله به شیوه توصیفی-تحلیلی، به بررسی اصلاحات نظامی محمدعلی میرزا برای مدرن کردن ارتش، اهداف و نتایج حاصل از آن پرداخته است. یافته ها نشان می دهدیکی از مهم ترین اقدامات محمدعلی میرزا برای تقویت نظامی خود در جهت رسیدن به ولیعهدی و نشان دادن برتری خود نسبت به عباس میرزا انجام اصلاحات نظامی در ارتش منطقه ی حکمرانی خود با کمک مستشاران نظامی اروپایی بود. او با این ارتش علاوه بر برقراری امنیت در غرب کشور در جنگ با پاشاهای بغداد هم موفق عمل کرده و خود را مدعی اصلی جانشینی فتحعلی شاه معرفی نمود.

modern (theoretical) physics seems to be in deep crisis today as many of its core aspects are not empirically well-confirmed. Heated exchanges among physicists on the scientific status of physical theories with little or, at best, a tenuous connection to possible experimental tests is highly visible in the popular scientific literature. Some physicists (e.g., Carroll 2014, 2019; Ijjas et al., 2017) argue that science must discard empirical testability as one of its defining properties and the highly explanatory theories of present-day physics should be exempted from experimental testing, while others (e.g., Ellis & Silk 2014) spot in these arguments (for softening the testability or falsifiability requirement for modern physics) a dangerous tendency to undermine science. The philosopher of science who naturally draws most attention in these current debates is Karl Popper (1902-1994). His views, however, are often misrepresented in these debates. The prime objective of this paper is to explain how a more enlightened perspective on the ongoing debates can be obtained by a careful scrutiny of the Popperian criterion of falsifiability. As a first step in achieving this objective we will analyze the two major (conceptual) failures on which the current controversies rest. Our next step will be examining the controversial string theory to see whether the criteria of falsifiability is a ‘blunt instrument’ for determining its scientific status.

برقراری امنیت و تثبیت حاکمیت ملی از جمله چالش های دولت های پس از مشروطیت بود. مشروطه خواهان به نیروهای نظامی دوران استبداد اعتمادی نداشتند و ناکارآمدی آنان به ویژه پس از کودتای محمدعلی شاه، ضرورت بازنگری در ساختار نیروهای نظامی-انتظامی را اجتناب ناپذیر می کرد. این نوشتار با هدف بازشناسی دلایل تشکیل ژاندارمری می کوشد با استفاده از روش توصیفی-تاریخی و با مراجعه به اسناد و منابع دست اول، به این پرسش ها پاسخ دهد که چه عوامل موجب پیدایش ژاندارمری در ایران گردید؟ و پرسش دیگر این که زمینه های تشکیل ارتش نوین ملی در ایران چه بوده است؟ این بررسی نشان می دهد بر اثر بروز ناامنی های فراوان در نواحی مختلف ایران پس از مشروطیت و وجود عواملی که وصول مالیات ها را با دشواری رو به رو می کرد، مجلس شورای ملی بر آن شد تا برای تامین ثبات سیاسی و تضمین درآمدهای مالیاتی، به تشکیل نیروی نظامی-انتظامی تازه ای رای دهد که در آینده سرچشمه تحولات بسیار گردید. ژاندارمری که با استفاده از افسران و روش های اروپایی در ایران شکل گرفت، نه تنها حاصل نیاز فوری ایرانیان به برقراری امنیت بود، بلکه با تاثیرگذاری بر ساختار قشون استبدادی، زمینه پایه گذاری ارتش نوین ایران را فراهم آورد.

ارتش مدرن به عنوان یکی از کلیدی ترین نهادهای دولت مدرن برای اولین در اروپا شکل گرفته و نقش مهمی در قدرتمندی و جهانگشایی قدرت های اروپایی داشته است. هجوم دولت های استعماری روسیه و انگلیس به ایران، مخصوصاً شکست-های سنگین از روسیه، حکومتگران و نخبگان حکوت قاجار را متوجه ساختار سنتی و ناکارآمد ارتش قاجار کرد. بر این اساس، در نیمه ی نخست این حکومت؛ یعنی از ابتدا تا مشروطیت، اندیشه ی اصلاحات نظامی و تشکیل ارتش مدرن دولت مردان قاجار را به تلاش ها و اصلاحات مختلفی واداشت و آن ها در راه رسیدن به این هدف، کوشش های زیادی انجام دادند؛ اما این تلاش ها برای تشکیل ارتش مدرن با موانع بسیاری روبرو گردید و در نهایت این هدف بزرگ تحقق پیدا نکرد. لذا سؤال اصلی این است که موانع شکل گیری ارتش مدرن در این دوره تاریخی چه بود؟ پاسخ ما به این سؤال چند بُعدی است و عوامل کارگزاری و ساختاری متعددی را شامل می گردد که در اینجا به کمک نظریه ساخت یابی آنتونی گیدنز به آن پرداخته می شود. طبق دیدگاه گیدنز، کارگزار و ساختار در کنار هم موجب شکل گیری پدیده می شوند و هیچ یک بر دیگری برتری ندارد. نتایج این بررسی نشان می دهد مخالفت کارگزاران داخلی، کارشکنی کارگزاران خارجی، از یک سو و ضعف و ناکارآمدی ساختار اقتصادی و ضعف ساختار نظامی از سویی دیگر، مهم ترین موانع بودند که اصلاحات نظامی و تشکیل ارتش مدرن را در نیمه نخست حکومت قاجار علی رغم تلاش های دولتمردان اصلاح طلب ناکام گذاشت.

هدف این مقاله بررسی نحوه مواجهه نظام نوپاتریمونیالیستی پهلوی با دو نهاد جدید برخاسته از تشکیل دولت مدرن در ایران یعنی ارتش و دیوانسالاری و تاثیر آن بر کارکرد این نهادها است. در تحلیل وبری از دولت، دولت سنتی ایران دولتی فرد مدار، مبتنی بر سلسله سالاری و سیطره مناسبات حامی پرورانه حاکم و دربار بود که تداوم خود را از طریق مجموعه ای راهبردهای سیاسی مطابق با مناسبات پاتریمونیال تضمین می کرد. دولت شبه مدرن پهلوی، نخستین دولت متشکل در ایران بود که بر پایه بسط نهادهای بروکراتیک و ارتش مدرن پدیدار شد. با این حال ترکیب ویژگی نوپاتریمونیالیستی این دولت با ساختارهای مدرن وارداتی از غرب به تغییر ماهیت و کارکرد این ساختارها منجر شد. وجه مشخصه نوپاتریمونیالیسم این نظام، تلفیق ویژگی هایی پاتریمونیالیسم سنتی چون شخص محوری، سیطره مناسبات حامی پرورانه و شخصی سازی قدرت با نهادهای دولت مدرن است. براساس مباحث مطرح شده، این پژوهش با تکیه بر روش توصیفی-تحلیلی در صدد پاسخ به این پرسش است که نوپاتریمونیالیسم پهلوی چه تاثیری بر کارکرد نهاد ارتش و دیوانسالاری داشته است؟ یافته های پژوهش نشان می دهد، نوپاتریمونیالیسم پهلوی در فقدان طبقات مستقل و نیرومند بعنوان پایگاه اجتماعی و نیز ضعف مالکیت خصوصی بر نهادهای مدرن اثر گذاشته و آنها را قلب ماهیت کرده است. بدین معنا ترکیب ویژگی های پادشاهی سنتی با وجهه نوپاتریمونیالیسم پهلوی در ساختار نهادهای مدرن آنها را از کارویژه های اصلی خود دور ساخت و به تضعیف قابلیت های نهادهایی چون دیوانسالاری و ارتش انجامید.

تیمور، در ابتدا با بخشی از سپاهیان اولوس جغتای، در مسیر کسب قدرت گام نهاد. سپس، همزمان با گسترش قلمرو خود، به این سپاه وسعت بخشید. در این مسیر، او اقوام و گروه های مغلوب را نیز به خدمت گرفت. از سوی دیگر، همزمان با تصرف کامل ایران و سرزمین های همجوار، حکومت هایی محلی - خانوادگی را در ایالات متصرفی خود به وجود آورد. این سنت سیاسی؛ یعنی ایجاد امیرزاده نشین های تیموری، در زمان جانشینان تیمور تداوم و گسترش یافت. هر یک از این حکومت های ایالتی، دارای تشکیلات سیاسی و نظامی شدند که با گذشت زمان، از استقلال عمل زیادی برخوردار شدند. از آن جا که مورخان، بیشتر بر سپاه تیموری از منظر تحولات مربوط به حکومت مرکزی تیموری توجه کرده اند، مسایل درونی و جزییات مربوط به سپاه های ایالتی، چندان مورد توجه قرار نگرفته است؛ حال آن که در عمل، مجموعه ای از این سپاهیان بودند که قلمرو تیموریان را حفظ می کردند و در لشکرکشی های حکومت مرکزی نیز نقش آفرین بودند. بر این اساس، ترکیب افراد این سپاه، چگونگی اداره آن و نسبت و رابطه آن با سپاه اصلی حکومت تیموری، از مهمترین پرسش هایی هستند که این مقاله، به روش توصیفی - تحلیلی، به دنبال پاسخ آنهاست. آگاهی های به دست آمده، شامل تنوع قومی سپاه های ایالتی است که بسته به مناطق، با تفاوت هایی همراه بود. در زمینه اداره سپاه نیز نمونه ای کوچکتر از تشکیلات حکومت مرکزی در ایالات وجود داشت. رابطه سپاه ایالتی با سپاه مرکزی نیز، با گذشت زمان رو به کاهش گذاشت.

پیشرفت های عظیم نظامی اروپاییان هم زمان با ایران عهد قاجار پادشاهان قاجار را همانند دیگر سلاطین منطقه به مفهوم جدیدی به نام مدرن سازی دولت متوجه ساخت. مسئله رویارویی قدرت های منطقه با یکدیگر و با قدرت های اروپایی، پادشاهان را بر آن داشت تا ابتدا این اصلاحات را از نیروهای نظامی و ارتش خود آغاز کنند. عملیاتی کردن این کار نیاز به متخصص داشت و پادشاهان ناچار بودند برای این کار به استخدام افسران اروپایی به صورت فردی و یا در قالب گروهی بپردازند؛ اما تناقضی که دراین بین وجود داشت این بود که هدف استعمارگران اروپایی از ارسال گروه های نظامی افزایش سلطه و پیشبرد منافع استراتژیک و سیاسی خود و هم چنین رقابت های استعماری بود. چیزی که لزوما باهدف کشورهای میزبان در طراحییک ارتش منسجم، مدرن و قوی هم راستا نبود. این نوشتار سیر تاریخی ورود افسران نظامی را به تصویر می کشد. افسرانی که به صورت فردییا در غالب گروه های رسمی نظامی از امپراتوری های مختلف اروپایی نظیر انگلستان، فرانسه، استرالیا، ایتالیا، روسیه و سوئد برای مدرن سازی ارتش نظامی ایران دوره قاجار وارد ایران شده اند. این نوشتار همچنین به تاثیرات مهمی که این افراد و گروه ها و هم چنین دولت هایشان از طریق آن ها در ایران برجا گذاشته اند می پردازد.